Айылдагы эсте калган бир сутке

Jeenalieva
By Jeenalieva Май 31, 2019 10:47

Айылдагы эсте калган бир сутке

??????????????????????????????? Десең.., кийинчерээк, негедир каратып туруп эле заматта түшүнүп-түшүнө албай абдыраткан, ой да жетпей калчу нерселерге капаланып олтуруп калбай кайра каниет кылып, ал эми кез-кезде антип-минткиче эле жашоо эрежелеринен тышка сороюп чыккан ашынууларга карата  албууттана, бирок ошону бөлөк-бөтөн жандарга угузмак түгүл, дегеле шек бербей “катуу кап эткенибиз” менен бар-жогуна жытыгып да, көнүгүп да бүткөн сүйүктүү шаарыбыздагы эмес,  облусубуздун тоо этектей жайгашкан кадимки эле катардагы айылында өткөн жакынкы бир сутке күнү бүгүнкүдөй көз алдыда туру жана орустун айрым классиктериндей аны “N” тамгасын кошуп табышмактатпай түз атап, катпай-үркпөй түз айтайын дейм. Анын үстүнө берекеси бар ачылып-чачылмасынан, учурку жабылып-жулкунмасы арбын болуп турган убакта бардык элет жериндеги элдин турмуш-тирилиги, мээнет камкордуктары, көйгөй-кыйынчылыктары менен илгери үмүт-тилектери окшош келет эмеспи.

… Саат таңкы үчтөр чамасы болсо керек, эрте турмай менде калбайт го тирүүлүктө: үйдөгү орозо кармагандар ооз бекитүүгө жакындап калышкандай шашылып жеген бүкүлү тамактан кийинки кызыл чайдан эми шашпай, бирок шыкай ууртап. Күн узун эмеспи. Тышка чыгып эле биздин тракторлор, мал-сал өткөндө кызгылт түстөгү чаңы асманга көтөрүлүп, кир жайсаң эртеси эле кайра кир кылып, “тоонун куму” деп макташып, качандыр бир кездерде төгүлгөн, бирин-серин таштары оркоюп чыгып турган, момун жашоочуларынан бери далай нааразычылыктарын айтып келаткан кууш көчөбүздүн короздорунуннегедир абдан эртелеген, бирин экинчиси, үчүнчүсү… улаган шаңдуу да, катуу дакыйкырыктарын уктум, ал эми өйдөңкү, зымырата асфальтталган, жашоочулары таза суу жагынан да ылдыйкылардай катуу кыйналбаган, бир сөз менен айтканда,анча-мынча “культурный” турмушта жашаган, ушу маалда үйлөрүнүн жарыктары да дээрлик жандырылбаган, короздору да бу маалда ойгоно элеккөчөдөгүгө караганда шаңдуулук же камдуулук дейбизби, мына ушул жагынан кадимкидей айырмаланып турду. Угушума караганда айыл боюнча орозо кармагандар, ал эми көргөнүмдү айтсам – ак топу кийген сакалчан, жоолукчандар… ылдыйкы көчөдө кыйла арбын. Ким билет, айтышкандай, азыркы болуп аткан ар нерсенин баарында ушул ыйык айдын касиет-таасири бардыр… Муну дагы көрө жатаарбыз орозо айы бүткөндө.

Эми ушу саам-убакытка жараша айтылып келген кеп учугун берилете буруп карасак, ооба, сарыбулактыктардын, айрыкча айылдын көчөлөрүнүн берки, чыгыш тарабындагы дээрлик жарым ыптасында жашагандардын эң башкы көйгөйү эле таза суунун жетпегендиги – айрыкча алиги чаңдуу ылдыйкы көчөдө таң аткандан кеч күүгүмгө чейин, атүгүл жарым түндө да чака-чука көтөргөндөрдү, фляга, бидондор… жүктөлгөн араба, кол тачкелерди сүйрөп же түрткөндөрдү көрүүгө болот.

… Акыры таң да атып,  чыгыш тарап чоктой кызарып чыкты… Кээде ал тарап абдан эле кызарып чыкчу болду күндүзү катуу шамал алып келчүдөй болуп. Ушу маалда  биздин үйдүң заборунун эле артында адамдардын кобур-собуру, чака-чукалардын калдыр-күлдүрү угула түштү. Эки-үч күндөн бери түнкүсүн туздуу суу чыга баштады деп уккам. Башкаларын айтпайын, бир аз шам-шум этип алышып эле эски колонка тарапка жөнөшкөнбү, беш-алты кишинин арасында орозо кармагандардан бери жүрүшөт.( Көчө бойлото узатасынын кеткен суу келчү эки линия бар: жаңысынан, жаңы деп айтыш кыйын,  таза суу, эскисинен —  Совет учурунда тартылган линиядагы колонкадан туздуу суу агат. Акпай куруп калсын – көбүнчө какшып кургап турушат. “Тиери жарылыптыр, нары жагындагы түтүгү тешилип, суу шаркырап көчөгө агып жатат, айыл жетекчилиги да билет, оңдойбуз деп атышат” – деп угуп калабыз, бирок быйыл  бу көйгөй мурдагы жылдардагыдай толугу менен чечиле тургандай көрүнбөйт. Эл кийинчерээк эч кимге ишенбей бараткандай. Бул анчалык деле кыйын жана акчаны көп талап кылган жумуш эмес, себеп – буга системалуу мамиленин жоктугунда, жоопкерчиликтин төмөндүгүндө. Албетте эл, айрыкча жаштар өзүлөрү демилге көтөрүп, анча-мынча жөнөкөй жумуштарды аткарып жатканы абдан жакшы көрүнүш).

Мен да чыктым шашылып, эки чоң чаканы көтөрүп. Беш-алты киши жүрүптүр “водопроводдун” жанында бакылдашып,  айыл жетекчилигин сындап. Тааныган, тааныбагандары бар. Мени көрүп эле айылдагы инилеримдин бири:

— Мына ушинтип оозубузду жабаар менен суугакезеккетурабыз. Сиз да, байке, бир аз күтүп, суу алып алыңыз, бир-эки саат өтпөй, суу токтоп калышы мүмкүн- деди.

— Бул суу ичүүгө да, тамакка да колдонуугаболбойт эмеспи?

— Билебиз го,кудай сактасын, берки суу жок болсо, муну деле бир топ жылдардан бери колдонуп келе жатабыз, аман-эсен элебиз…

Мунусу эми бул болсун, минтип аптаптуу жай да келди, бирок ушуга чейин жалгыз эски каналыбызга суу жиберилбей турат. Жаңы тигилген көчөттөр гана эмес, бир канча жылдан бери өстүрүлүп келаткан мөмө-жемиштерден бери жалбырактары саргайып, айрым бутактары өзүнөн-өзү куурай баштады.  Мындай качан болду эле? Бул көрүнүш элет жерине мамлекет башчысынан бери катуу көңүл бурулуп жаткан жылы болуп атканы ого бетер капалантпай койбойт.

— Токтосоңуздар, токтосоңуздар! – деп кыйкырып жиберди сууга кезек күткөндөрдүн арасынан бир жаш бала лотереядан же дагы бир мелдештен чоң утушка ээ болгондой сүйүнүп. —  Силер уккан жоксуңарбы? Мен азыр, — деп нары канал жакка жүгүрүп барып, бат эле кайтып келип, каналга суу жиберилгенин билдирди. Дагы эки-үчөө бул быйылкы чоң жаңылыкты өз көздөрү менен көрөлү дештиби, же ишенбей жатыштыбы, жүгүрүп барып, суу аз экенин, ошентсе да идиш аяк, кийим-кече жууганга жарай турганын айтышып, эми кезек күтүп убакытты өткөрбөй, мал-салын карап, сүт алгыч келгиче уйларын саап, өткөрө турганын даярдпн коюш керек дегендей, үй-жайлары тарапка шашылып басып кетишти.

Колонканын жанында эки киши эле калдык: экинчи-үчүнчү класстарда окугандай көрүнгөн кенедей кыз жана мен. Жанында эки чоң чака турат. Муну эми кантип көтөрөт, чоңдору келбейби, эми мен жардам берем го деп ойлодум. Анан колундагы оюнчукка окшогонкымындай чаканы көрүп түшүндүм: ошолорго толтуруп, беркилерине куя берет тура. Кичинекей кызды мындай убакта тургузуп, кыйнабай эле коюшпайбы деп аяп:

— Сен ала бер, мен шашылган жокмун, — деп айтып артка кетенчиктедим тамеки үчүн чөнтөккө колумду салып.

— Жок, биринчи сиз алыңыз, — деп болбой, отличник катары грамота алганын сурабасам да өзү акырын айтып, анан нары басып туруп алды. Сөздөрү мага абдан жылуу угулду. Мен да болбой: “Сен биринчи алгын” деп дагы да айтып көрдүм, таптакыр көнбөдү шашпаганын а да айтып, оозун жаңы жапкан апасы азыр эле келип каларын билдирип.

Каналга суу келгени мен үчүн да чоң кубаныч болуп, суу алган чакаларды ордуна коюп эле күрөк көтөрүп, короонун башындагы эле суу жыкчу жерге жөнөдүм.Мени таң калтырып, орозо кармаган коңшу инилердин бири күрөгү менен ошол жерде экен. “Эс алып алса болмок, мал-салын, тапшырылчу сүттү ким карап атты экен? Эми кечке дейре жаны тынбай иштеш керек болот” – деп ойлоп алдым ичимен. Экөөлөп сууну бери бурууга кирише баштаганыбызда, дагы бир коңшу жигиттердин бири келип калып атпайбы, аны-мунусунун баары суу ичпей куурай баштаганын айтып, бизди көрүп эми эч ким келбеши керек деп ойлосок да. Башкасын айтпайын, айылда алиги “солидарность” деген жакшы принцип абдан бекем сакталарын жакшы билип калгам: тигини да унчукпай кошуп, үчөөлөп каналдагы ансыз деле көп эмес суунун дээрлик баарын бууп, жыгыпалдык, анан, албетте, сугат суусунун аздыгынан баягы эптемей жумуш башталып, баарыбыздын ошол күнкү “чоң” жана маанилүү ишибиз күүгүм киргенге чейин созулду. Абдан бир чоң, маанилүү жумушту бүтүргөндөй болдук баарыбыз чарчоо дегендитаптакыр эстен чыгарып. Жаман жери, өз жерибизди сугарып алсак да “жакшы жери” деп кантип айтмакпыз каналдагы суу абдан азайып, жылжып эле агып калды.Башкаларын билбейм, мен абдан капаландымжаш-курактарына, ден-соолукка карабай каналдагы акыр-чикирлерди тазалоого катышып, суунун келишин чыдамсыздык менен күткөндөрдү ойлоп, буга менин да күнөөм бардан бетер.

х  х  х

… Түн да кирип, таң атаарга жакындап келатты. Абдан эрте туруп көнгөндүктөн орозо кармагандар менен кошо туруп, тышка чыгып, чакаларды алып, туздуу суу чыккан колонка жакка жакка бастым. Кубаттуу электр жарыгынан айлана жапжарык. Кызыгы гана тургай, катуу ойлонто турганы: колонкадан аккан сууну кичинекей чакасы менен тосуп, алиги кенедей кыз туруптур. Мени көрө бир аз уялгансып кетти окшойт дароо чакасын көтөрүп,нарылай басып барып туруп алды…

Ж.САРИЕВ

Jeenalieva
By Jeenalieva Май 31, 2019 10:47

Приемная кампания 2018

Парламент

Элдик медицина